طبل چیست؟

طبل در موسیقی چیه؟

طبل یکی از سازهای موسیقی ست که از یک بدنه توخالی غالبا استوانه ای شکل با مقاطع گرد تشکیل شده که یک طرف یا دو طرف این مقاطع گرد با پوست حیوانات یا پوست مصنوعی پوشانده شده است. این پوست به کمک برخی قطعات جانبی که بنام سخت افزار طبل شناخته میشود ، بر روی مقاطع گرد بدنه محکم کشیده میشود. پوست کشیده شده خاصیت ارتعاشی پیدا می کند. با کوبیدن یک میله چوبی یا مضراب یا دست بر روی پوست طبل و در اثر ضربه ، پوست دچار لرزش شده و باعث تولید صدا میشود. بنابراین برخی از سازهای کوبه ای ایرانی از جمله دهل ، دف ، تنبک و ... حتی سازهای کوبه ای آفریقایی مثل جمبه که از ساختار مذکور در بالا تبعیت میکنند نوعی طبل محسوب میشوند. برخی طبل ها دارای یک پوست بوده مثل دف و برخی در 2 طرف مقاطع آن دارای پوست میباشند. که در بین مردم کشورهای جهان طبل ها با اشکال مختلف را با نام های متعدد نامگذاری میکنند. برخی طبل ها بصورت تکی عرضه و نواخته میشوند مثل دهل و دف. برخی دیگر بصورت جفتی ارائه میشود مثل طبل های بانگو. برخی طبل ها بیش از 2 عدد عرضه میشوند مثل تیمپانی. برخی مواقع طبل ها بصورت مجموعه ای از چندین طبل از چندین نوع مختلف ارائه میشود مثل درام کیت.

طبل در گروه ساز موسیقی:

عامل تولید صدا در طبل ، ضربه بر پوست است. بنابراین طبل از گروه سازهای کوبه ای یا سازهای ضربی محسوب میشود و بنام پرکاشن هم شناخته میشوند. از نظر سیستم طبقه بندی متفاوت دیگر موسوم به هورن بوستل – زاکس که مسئول دسته بندی سازهای موسیقی است ، طبل در دسته پوست صداها یا ممبرانوفون جای میگیرد.

اجزای تشکیل دهنده طبل:

پوست طبل با ثابت شدن بر روی حلقه (زهوار) ، روی بدنه قرار میگیرد. بر روی بدنه طبل ، مهره های ثابتی وجود دارد که توسط پیچ های کششی ، حلقه و پوست بر روی بدنه محکم پیچ میشوند. پیچ های کششی را توسط آچار طبل محکم میکنند. برخی از انواع طبل سنتی و محلی بجای پیچ و مهره برای محکم کشیدن پوست بر روی بدنه طبل ، از طناب دهل استفاده میکنند مثل دهل عروسی. عملیات کشیده شدن پوست بر روی بدنه طبل را کوک طبل میگویند. ابزارهای متعددی برای تقویت یا تغییر تون و صدا بکار میرود. مثل فنرهای اسنر که در طبل اسنر یا سایدرام استفاده میشود. یا حلقه دف که با برخورد این ابزار به پوست صدا تشدید یا تغییر میکند.

شکل ظاهری طبل ها:

حدود 95 درصد طبل ها از دهانه دایره ای شکل و بدنه استوانه ای تشکیل شده است. ولی برخی به اشکال زیر هم هستند.

  • طبل کاسه ای شکل / مثل: تیمپانی
  • طبل قابی شکل / مثل: دف
  • طبل مخروطی کوتاه - مثل: طبل بانگو
  • دو مخروط متصل / مثل: طبل سخنگو
  • طبل جامی شکل / مثل: جمبه و تمبک
  • طبل استوانه ای بلند / مثل: دمام
  • طبل استوانه ای کوتاه / مثل: دهل
  • طبل هشت ضلعی / مثل: طبل 8 گوشه
عوامل تاثیرگذار بر صدای طبل:

تمامیه اجزای بکار رفته در ساخت طبل در کیفیت صدای طبل تاثیر گذار هستند. از جمله میتوان به موارد ذیل اشاره کرد:

  • شکل ، جنس و سایز کمه طبل
  • نوع و ضخامت پوست طبل
  • میزان کشش پوست
  • لوازم جانبی بکار رفته
  • جنس مضراب و شدت ضربه به پوست
تولید صدای متفاوت از طبل:

در ابتدا گفتیم که ارتعاش پوست ناشی از ضربه باعث تولید صدا میشود. در برخی از طبل ها برای تولید صدای بیشتر و متفاوت از وسایل جانبی مثل اسنر ، حلقه ، زنگوله یا هر وسیله دیگری استفاده میشود تا هنگام کوبیدن بر پوست ، بغیر از ارتعاش پوست ، این وسیله جانبی هم به ارتعاش بیشتر و تولید صدای بیشتر کمک کند. بعنوان مثال در دف ، برخورد حلقه ها با پوست دف ، به تولید ارتعاش بیشتر کمک میکند. یا دایره زنگی که با کوبیدن به پوست آن ، زنگ ها هم بصورت مجزا به صدا در می آید. وضعیت دیگری هم هست که ممکن است لازم باشد صدای طبل را خفه کرد یا کمی تون آن را کاهش داد.

کاربرد طبل:

طبل در بسیاری کشورها جایگاهی ویژه و نمادین دارد. که میتوان به موسیقی ، مراسم عروسی ، مذهبی ، عزاداری ، ملی ، نظامی و مراسم ارتشی اشاره کرد. بعنوان مثال در ایران از دهل عروسی برای مراسم شادی و از طبل محرم برای عزاداری محرم استفاده میکنند. گونه دیگر لوازم مورد نیاز محرم ، دمام محرم میباشد. طبل در موسیقی سنتی و محلی فولکور و سبک های موسیقی جاز و راک کاربرد بسیار دارد. در مجموعه هایی مثل درام کیت شما مجموعه ای از چندین طبل شامل طبل بیس ، طبل اسنر ، طبل های تام تام را در کنار یکدیگر مشاهده میکنید. طبل کودک برای افراد کم سن و سال در سایزهای کوچکتر و وزن کمتر ساخته میشود. همچنین دهل بانوان باید سبک و جمع و جور ساخته شود تا در مراسم دف نوازی توسط خانم ها راحت تر قابل استفاده باشد. کاربرد سنج و طبل در کنار هم بسیار متداول و پرکاربرد میباشد. نواختن طبل ها میتواند بصورت تکنوازی و گروهی اجرا شود.

مکانیزم تولید صدا توسط طبل:

وقتی به پوست ضربه میزنیم ، پوست دچار لرزش متوالی و شدید شده ، بنابراین کل طبل را به ارتعاش در می آورد. همچنین با ضربه زدن به پوست طبل شکل و حجم داخلی آن تغییر میکند و هوای داخل شل فشرده میشود و پوست دیگر نیز در اثر فشار هوای سر دیگر ، این ارتعاش به لرزش در می آید. این ارتعاش به شل هم منتقل میشه. و دوباره به پوست منتقل میشه. تا زمانی که ارتعاش پوست هست صدا هم تولید میشود. بر روی بدنه طبل ، حفره ای بنام دریچه هوای طبل وجود دارد که به خروج راحت تر هوا به هنگام نوسان پوست کمک میکند و صدا گنگ و کر نمیشود.

برخی از محصولات